Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao

Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao – Bài 1

Trong số những kiệt tác văn học hiện thực của nền văn học Việt Nam thời kỳ trước, thì “ Chí Phèo” của Nam Cao là tác phẩm nổi bật khi phản ánh được hiện thực rõ nét của xã hội phong kiến đầy rẫy những bất công và tội ác của những kẻ xấu xa. Đồng thời hình ảnh người nông dân bần cùng hoám bị hoàn cảnh xô đẩy cũng được khắc họa rất thành công.

Loading...

Nhân vật chính của tác phẩm cùng tên với tiêu đề, đó chính là Chí Phèo. Vốn là một người nông dân hiền lành, lương thiện thật thà nhưng lại bị xã hội chà đạp, chèn ép, dẫn đến bước đường cùng là trở thành một kẻ sát nhân. Chí Phèo xuất hiện ngay từ đầu tác phẩm bằng những tiếng chửi rủa, “ hắn chửi trời, chửi đất, hắn chửi cả làng Vũ Đại… chửi đứa nào đẻ ra hắn…” Những tiếng chửi như để bắt đầu cho cuộc đời tăm tối và đầy bi kịch của hắn.

Hắn, Chí Phèo sinh ra đã bị bỏ rơi trong một cái lò gạch cũ, người làng truyền tay nhau nuôi hắn lớn. Vì có sức khỏe nên hắn đi làm ở cho nhà Bá Kiến. Thấy hắn như vậy, Bá Kiến ghen tuông, tìm cách đẩy hắn vào tù. Và bắt đầu từ đây, Chí Phèo sinh ra những nỗi đau, những oán hận chồng chất với cuộc đời. Chí Phèo dần dần không còn là một người nông dân lương thiện nữa mà đánh mất đi chính bản thân mình. Hết hạn tù, Chí Phèo về làng và trở thành một con người hoàn toàn khác. Chí Phèo xuất hiện với hình ảnh “ cái đầu thì trọc lóc, răng cạo trắng hớn, hai mắt gườm gườm trông gớm chết.” Người nông dân hiền lành trước đây đã biến mất, thay vào đó là hình ảnh gớm ghiếc khiến người khác nhìn vào cũng có vài phần ghê sợ.

Chính những con người trong xã hội phong kiến thối nát ấy, đã khiến cho bản tính hiền lành, nhân cách lương thiện cùng ham muốn làm người của Chí Phèo bị cướp mất. Hắn biến thành một kẻ xấu xa, sống nhờ việc đi rạch mặt ăn vạ, đâm thuê chém mướn. Không biết bao nhiêu gia đình ở cái làng Vũ Đại này đã bị hắn phá tan. Dân làng không ai không sợ khuôn mặt gớm ghiếc cùng những hành động tàn bạo ấy. Hắn bị mọi ngwoiif xa lánh, ghét bỏ. Cuối cùng, không còn cách nào khác lại trở về làm thuê cho nhà Bá Kiến. Chí Phèo có lẽ đã tiếp tục lâm vào bước đường cùng, khi hắn phải trở về làm thuê cho kẻ đã đẩy hắn xuống địa ngục như bây giờ. Nỗi đau của Chí Phèo nhưng có lẽ cũng là nỗi đau chung của những con người thấp cổ bé họng, bị áp bức đến nỗi rơi vào bế tắc trong xã hội phong kiến ấy.

Hình tượng Chí Phèo được Nam Cao xây dựng rất thành công. Nhân vật điển hình cho sự tha hóa, bế tắc, bần cùng của xã hội phong kiến thối nát ngày ấy. Và nếu chỉ có như vậy thì chưa đủ để Chí Phèo trở thành kiệt tác. Nam Cao đã khơi gợi sự khát khao một mái ấm gia đình, được yêu thương như bao người khác của Chí Phèo. Tình huống tác giả đưa ra, để cho Chí Phèo gặp Thị Nở trong vườn chuối sau khi hắn uống rượu say khướt. Thị Nở xuất hiện trong đời hắn với bát cháo hành đã khiến cho chính bản thân Chí Phèo cũng như người đọc cảm thấy vẫn còn chút hy vọng thắp sáng cuộc đời tăm tối của hắn. Nhân vật Thị Nở hiện lên là một người phụ nữ thô kệch, xấu xí, nhưng lại là điểm sáng thắp lên hy vọng của Chí Phèo. Thị Nở xuất hiện đã đánh thức lương tri, đánh thức con người vốn lương thiện hiền lành của Chí Phèo. Chi tiết “ bát cháo hành” là một chi tiết, hình ảnh nghệ thuật đắt giá, giàu giá trị nhân văn sâu sắc, biểu hiện cho tình cảm giữa người với người trong xã hội thối nát đó.

Từ khi gặp Thị Nở, Chí Phèo nhận ra cuộc đời ngoài kia vẫn còn nhiều điều tốt đẹp. “ Hắn thấy già yếu, bệnh tật và cô độc còn đáng sợ hơn cả ốm đau bệnh tật. Hắn khát khao làm hòa với mọi người.” Đến giờ phút này, có lẽ hắn đã biết rằng mình cũng cần một cuộc sống như mọi người. Một cuộc sống bình thường, không phải đâm thuê chém mướn, không phải rạch mặt ăn vạ người ta nửa. Mong ước bình dị nhưng dường như với Chí Phèo lại vô cùng lớn lao, khó thực hiện.

Vậy nhưng một lần nữa, xã hội phong kiến thối nát, nghiệt ngã, tàn nhẫn ấy đã không để cho mong ước bình dị làm người lương thiện của Chí Phèo được trở thành hiện thực. Đó là khi bà cô của Thị Nở xuất hiện, và bà cô phản đối Chí Phèo và Thị Nở đến với nhau. Không chỉ vậy, bà ta còn mắng mỏ, chì chiết Chí Phèo bằng những lời lẽ ác nghiệt, cay độc nhất. Bà cô ấy có lẽ chính là nhân vật tiêu biểu, hiện thân của xã hội phong kiến xấu xa, đã cự tuyệt, từ chối một cách tàn nhẫn khát khao làm người lương thiện của Chí Phèo, đẩy hắn vào bước đường cùng của cuộc đời. Chính vì thế, Chí Phèo một lần nữa rơi vào tuyệt vọng, hắn đau đớn tìm đến nhà Bá Kiến để trả thù, để giết cái kẻ đã làm hại đời hắn.

Chí Phèo giết chết Bá Kiến, sau đó hắn tự tay kết liễu cuộc đời tối tăm của mình. Hình ảnh Chí Phèo nằm giãy đành đạch giữa vũng máu ở sân nhà Bá Kiến, hét to lên rằng “ Ai cho tao làm người? Ai cho tao lương thiện?” đã khắc sâu vào trong tâm trí cũng như ám ảnh bất cứ người đọc nào. Không ai cho hắn lương thiện. Từng con người không cho, nên cái xã hội ấy chắc chắn không cho. Một tấn bi kịch đối với cuộc đời của Chí Phèo, người nông dân lương thiện nhưng sinh ra trong xã hội đầy rẫy những bất công cùng sự tàn nhẫn.

Thật vậy, chỉ có ngòi bút sâu sắc của Nam Cao mới có thể xây dựng được một cách thành công đến thế hình tượng nhân vật điển hình của sự áp bức, bất công thời bấy giờ. Đọc Chí Phèo, người đọc sẽ ám ảnh mãi không thôi, cũng như đọng lại sâu sắc niềm thương cảm với thân phận của những con người sinh ra nhầm thời, vì hoàn cảnh mà phải lâm vào bước đường cùng, trượt dài trong hố sâu của tội lỗi.

Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao – Bài 2

Hẳn chúng ta đã biết đến nhà văn Nam Cao với những quan điểm sáng tác tích cực. Nếu như một bộ phận nhà văn nhà thơ đi theo chủ nghĩa nghệ thuật vị nghệ thuật thì Nam Cao đi theo chủ nghĩa vị nhân sinh “ nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật phải là những tiếng đau khổ thoát ra từ những cõi lầm than kia”. Cùng quan điểm sáng tác với những nhà văn hiện thực như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng…nhưng Nam Cao vẫn là một người nghệ sĩ tài hoa” khơi những nguồn chưa ai khơi sáng tạo những gì chưa ai có”. Và có lẽ Chí Phèo là một minh chứng điển hình cho quan điểm sáng tác tiến bộ của ông. Tác phẩm cũng là cuộc đời khổ sở của người nông dân trước cách mạng tháng Tám như chị Dậu nhưng nó lại xoay quanh chủ đề mới đó là sự bần cùng tha hóa, lưu manh hóa của người nông dân.

Cùng viết về đề tài người nông dân nhưng với ngòi bút tài hoa linh hoạt lúc trữ tình lúc lại thiết tha quằn quại đau đớn hình tượng Chí Phèo trong tác phẩm hiện lên thật thê thảm. Nếu anh Pha trong bước đường cùng, chị Dậu trong tắt đèn họ khổ thì khô thật oan ức thật nhưng họ còn được làm người còn có gia đình và người thân. Còn Chí Phèo thì sao?. Cuộc đời anh chỉ là con số không tròn trĩnh không hơn không kém mà thôi. Anh sinh ra đã bị bỏ rơi trong lò gạch cũ, không người thân, không tấc đất cắm dùi, cuộc đời ấy là một cuộc đời thế thảm.

Mới đẻ ra anh đã không cha không mẹ bị bỏ ở cái lò gạch cũ thân mình tím ngắt, chỉ có một mảnh vải che thân. Anh được một anh nông dân cứu sau đó anh đi ở hết nhà này sang nhà khác và cuộc đời một đứa mồ côi của anh bắt đầu từ đó.

Đến năm hai mươi tuổi anh trở thành một thanh niên cường tráng khỏe khoắn và rất lương thiện. Anh làm canh điền cho nhà Bá Kiến, bà ba của hắn là một người dâm đãng nửa đêm gọi Chí đến xoa bóp mà cũng tài bóp chân lại cứ muốn bóp cao lên trên. Những lúc ấy chí chỉ thấy nhục chứ chẳng có gì là vui thú hay gọi là tình yêu cả. thế rồi Bá Kiến ghen tuông đẩy anh vào tù. Cuộc đời lương thiện của anh chấm dứt tại đây. Sau bao nhiêu năm cánh cửa nhà tù đã nhuộm đen tâm hồn Chí.

Tác giả bắt đầu kể về cuộc đời của Chí và mở đầu bằng những lời chửi bới của anh. Tác giả dành hẳn một đoạn văn cho những lờ chửi ấy “ Bắt đầu hắn chửi trời những trời đâu của riêng nhà nào, rồi hắn chửi người những người làng Vũ Đại vẫn nghĩ chắc nó chừa mình ra…” cứ thế một thằng say và ba con chó thành một cái chợ. Nói như vậy giơ đây người nông dân lương thiện ngày nào bị coi khinh như một con chó, xếp ngang hàng với nó mà chửi rủa ầm ĩ. Sau những năm ở tù Chí trở về làng với hình ảnh cua một con quỷ dữ. Cái đầu “trọc lốc”, cái mặt thì “ căng căng” đầy những vết sẹo chằng chịt và những vết săm trổ đầy mình. Hắn mặc cái quần nái đen và cái áo tây vàng, bước thấp bước cao chệnh choạng về làng. Không kể đến cái hình săm với ông tướng cằm chùy trông thật giữ tợn. Và từ ấy cuộc đời của Chí là cuộc đời của một con quỷ dữ.

Từ đây cuộc đời Chí không còn ngày tháng bởi những cơn say triền miên bất tận. hắn ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say, đập đầu rạch mặt, dọa nạt, chửi bới trong lúc say. Chí trở về tìm đến nhà Bá Kiến đầu tiên, hắn đinh ninh trong bụng chính Bá Kiến là nguyên nhân dẫn đến cuộc đời Chí ngày hôm nay. Hắn rạch mặt ăn vạ nhưng bị Bá Kiến dùng những lời ngon ngọt để thuyết phục. thế rồi từ đây Chí trở thành một tay sai đắc lực cho bọn cường hào địa chủ. Có thể nói Chí tiếp tục trượt dài trên con đường tha hóa. Nghề của Chí là rạch mặt ăn vạ để đòi tiền đổi lại bọn cường hào ấy sẽ cho Chí tiền để uống rượu. Chí cứ như thế mà không biết rằng chính hắn đã phá vỡ bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm đổ và chảy biết bao nhiêu máu và nước mắt của biết bao nhiêu người dân lương thiện.

Đoạn văn đã nói lên nỗi thống khổ của người dân lương thiện trước cách mạng tháng Tám thật sự rát đáng buồn. Đúng như lời nhận xét của Nguyễn Đăng Mạnh: “ Khi Chí Phèo ngật ngưỡng bước ra từ trang sách của nhà văn Nam Cao thì người ta nhận ra rằng đây mới là hiện thực đầy đủ về những khốn khổ nhất cảu người dan cày. Chị Dậu phải bán chó, bán con, bán sữa nhưng chị còn được làm con người còn Chí Phèo bán cả diện mạo và linh hồn của mình để trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại mà vẫn vênh váo tự đắc”.

Tuy nhiên nhà văn Nam Cao không chỉ xuất sắc khi nói về tháng năm tha hóa của Chí mà còn xuất sắc khi nói về những ngày trong quá trình hồi sinh của Chí. Đó là một buổi sáng sớm như bao nhiêu buổi khác. Chí Phèo tỉnh dậy nhưng đây là lần Chí tỉnh rượu. Chí nghĩ về quá khứ nhưng chỉ thấy mơ hồ, nghĩ hiện tại thì thấy lòng mình mặn chát. Chí thấy mình đã già mà vẫn còn cô độc và tương lai Chí sắp đi đến cái dốc bên kia của cuộc đời mình rồi. Ở ngoài kia những hoạt động thường ngày vẫn diễn ra, tiếng những bà đi chợ nói chuyện với nhau, tiếng những con chim hót chào buổi sáng, tiếng anh chài nào đang gõ xua cá. Đó là những âm thanh mà hôm nào cũng có nhưng chỉ hôm nay Chí mới nghe thấy, chắc rằng đây là một sự hồi sinh tỉnh ngộ lớn của Chí. Phải chăng đó chính là âm thanh cuộc sống mà bấy lâu nay Chí quên đi trong tâm chí mình?

Đang vẩn vơ thì lúc đó Thị Nở bước vào với bát cháo hành trong tay. Thị giục Chí ăn luôn cho nóng. Nhìn bát cháo hành bốc khói mà lòng Chí thấy bâng khuâng xoa xuyến. ban đầu Chí ngạc nhiên lắm sau đó Chí thấy khóe mắt mình hình như có cái gì ươn ướt. Chí đã khóc, vì sao vậy?. Vì đây là lần đầu tiên Chí được một người cho và cũng là lần đầu tiên Chí được săn sóc bởi bàn tay của một người đàn bà. “ Hắn thấy lòng mình thành trẻ con và hắn muốn làm nũng với Thị như với mẹ, ôi sao nhìn hắn hiền thế”. Và cuối cùng hắn nhận ra một điều rằng hắn muốn làm người lương thiện hơn bất cứ bao giờ hết. Hắn sẽ có một cuộc sống bình thường với Thị Nở. Hắn ao ước làm hòa với mọi người.

Loading...

Thế nhưng ao ước ấy chẳng được chấp nhận. Thị về nhà đem chuyện kể với bà cô của mình. Bà cô ấy chửi Thị hồi lâu, thị tức đem hết những lời của bà cô đến nói lại với Chí và ra về rất tức giận. Chí đau đớn trước thực tại xã hôi, trước những định kiến xã hội không cho Chí quay trở lại làm người. Chí định lấy một viên gạch đập vào đầu cho chết luôn, nhưng Chí chưa đủ say để làm được, thế rồi Chí uống nhưng càng uống càng tỉnh. Phải chăng cái nỗi đau ấy quá lớn khiến cho Chí không thể say được. Chí định đến nhà giết chết con khọm già kia nhưng bước chân của Chí lại đưa Chí đến thẳng nhà Bá Kiến một nhát dao kết liễu hắn rồi tự kết liễu mình. Trước khi chết Chí còn nói lên một câu rằng “ Ai cho ta lương thiện” điều đó cho thấy khát khao cháy bỏng của Chí bị vùi dập một cách mãnh liệt. thị nở đến nhìn thấy cảnh tượng của Chí mà sờ lên bụng mình thoáng trông đầu cái lò gạch bỏ không, heo hút và ít người qua lại. Ngày nào đó ơ cái lò gạch ấy thằng Chí con sẽ ra đời và lại tiếp tục con đường mà bố nó đi hay sao?. Đó chính là giá trị hiện thực của tác phẩm khi những người nông dân hiến lành luẩn quẩn bế tắc trong cái con đường lưu manh hóa mà xã hội đó đã đặt ra cho những người nông dân lương thiện.

Cái chết bi thảm của Chí Phèo đã là một lời kết tội đanh thép của xã hội vô nhân tính hay tiếng kêu cứu quyền làm người. Cần phải kiên quyết đấu tranh cái xấu cái ác để bảo vệ nhân tính của con người.

Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao – Bài 3

Nam Cao là nhà văn tiêu biểu với những sáng tác về người nông dân, tác phẩm Chí phèo được coi là kiệt tác, khẳng định tài năng và phong cách nghệ thuật của ông. Nhà văn đã dựng lên bức tranh về cuộc sống của những người nông dân dưới sự áp bức của địa chủ cường hào, đã đẩy họ con đường tha hóa và xuống tận cùng của xã hội.

Truyện Chí Phèo đã tái hiện lại hình ảnh nông thôn Việt Nam, của xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Xã hội này được đặc trưng, một bên bởi những bộ mặt như Bá Kiến, Lí Cường, Đội Tảo, Bát Tùng và những bè đảng xung quanh chúng, sống phè phỡn, gian ác, bạo ngược, vừa “du lại với nhau để bóc lột con em, nhưng ngấm ngầm chia rẽ, nhè từng chỗ hở để mà trị nhau”; một bên là đông đảo những người dân quê thấp cổ bé miệng, nơm nớp lo sợ, nhẫn nhục, quanh năm đầu tắt mặt tối vẫn không đủ ăn. Tầng lớp những người như Chí Phèo, Năm Thọ, Binh Chức họp thành một nhóm riêng. Họ là những dân thường, những người lao động nghèo, nhưng đã lưu manh hóa, bị mua chuộc và trở thành tay sai của bọn cường hào, lí dịch và gây nên không biết bao nhiêu tai vạ cho những người lương thiện. Dưới ngòi bút của Nam Cao, bức tranh xã hội hiện ra đầy kịch tính, chất chứa những xung đột bùng nổ.

Thông qua nhân vật Chí Phèo Nam Cao đã trực tiếp nêu lên vấn đề con người bị tha hóa, bị vong thân, mất nhân tính, nhân cách vì bị áp bức bót lột, vì đói khổ, cùng cực. Tác giả đã mổ xẻ vấn đề cuộc sống và số phận mỗi con người, ý thức về quyền sống, quyền làm người, ý thức về nhân cách, nhân phẩm ngay ở những con người bị cộng đồng khinh bỉ, hắt hủi, gạt ra bên lề xã hội, ngay ở một “thằng cùng hơn cả dân cùng”, tưởng như đã bị hủy hoại hoàn toàn cả nhân hình và nhân tính.

Bên cạnh đó, truyện Chí Phèo còn giúp người đọc có cơ sở để chia sẻ với những dằn vặt, đau khổ của con người khi không được làm người, chỉ mong ước được sống bình thường, “được làm người lương thiện” như mọi người khác mà không được. Sự kết hợp hai mặt xã hội và nhân bản trong chủ đề mà truyện ngắn Chí Phèo đặt ra càng làm cho tác phẩm này có giá trị văn học sâu hơn, có sức ngân vang lớn hơn.

Các nhân vật trong truyện của Nam cao đều có những nét tính cách đặc sắc, từ Chí Phèo, Thị Nở, cho đến Bá Kiến, Lí Cường, Năm Thọ, Binh Chức, Đội Tảo, Tự Lãng, bà cô Thị Nở v.v… Tất nhiên, trong các nhân vật này, gây ấn tượng mạnh mẽ nhất ở người đọc là Chí Phèo, Bá Kiến, Thị Nở. Mỗi nhân vật đúng là một cá tính, là “con người này”, không lẫn vào đâu được, với ngoại hình và tính cách riêng, lối sống riêng, ngôn ngữ riêng, số phận riêng, đồng thời lại tiêu biểu cho một loại người nào đó về mặt xã hội, sinh hoạt, tâm lí.

Bá Kiến là điển hình của bọn lí dịch cường hào ở nông thôn. Chúng đều có những nét chung: hống hách, gian ác, dâm ô, đầy thủ đoạn mưu mô để giành giật và củng cố chức quyền cho cá nhân và con cái, đục khoét, ức hiếp dân lành, hãm hại những kẻ không ăn cánh và chống đối. Bá Kiến càng tỏ ra ranh ma quỷ quyệt trong nghề làm tổng lí, đặc biệt khi phải đối phó với những tên vai vế tranh chấp chức quyền với hắn hoặc những kẻ cố cùng liều thân. Tùy người, tùy việc, y biết lúc nào thì quát tháo, dọa nạt, lúc nào thì nhẹ nhàng, dụ dỗ, mua chuộc. Chính nhờ vậy lão mới thực hiện được mọi ý đồ đen tối của mình, khuất phục được bọn đầu bò đầu bướu, hạ được các phe cánh đối nghịch trong làng, quyền thế ngày càng thăng tiến và vững vàng. Con người khôn ngoan lõi đời ấy đã khống chế lừa bịp được Chí Phèo lâu dài, nhưng cuối cùng đã bị Chí Phèo giết chết, vì từ trong thâm tâm, trong tiềm thức, Chí đã nhận ra lão chính là kẻ thù của. mình, kẻ đã tước đoạt quyền làm.người của mình.

Đối với Bá Kiến thì Chí Phèo cũng chỉ là một trong số những tên dân cùng liều lĩnh như Năm Thọ, Binh Chức, cho nên cách xử sự của lão đối với Chí Phèo nói chung cũng giống “sách lược” đối với hạng đầu bò đầu bướu: dọa nạt, trấn áp công khai hoặc ngấm ngầm; hoặc nếu cần thì vô hiệu hóa, mua chuộc, lợi dụng làm tay chân. Và Chí Phèo cũng như Năm Thọ, Binh Chức đều biết rõ bản chất, chỗ mạnh và chỗ yếu của Bá Kiến và hạng người như lão. Nhưng Chí Phèo phục vụ cho Bá Kiến lâu dài hơn, đắc lực hơn, ngay từ lúc là một anh canh điền chất phác, khỏe mạnh, và cả sau khi đi tù về trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại. Chí Phèo cũng bị lão hành hạ, đày đọa, làm nhục nhiều hơn. Và do vậy, Chí Phèo hiểu rõ lão hơn, nặng oán thù hơn đối với lão. Lúc tỉnh táo, Chí Phèo đã ý thức rõ về cảnh tủi nhục phải hầu hạ mụ vợ ba của Bá Kiến, về chuyện bị Bá Kiến hãm hại đẩy vào tù. Sau khi ở tù ra, hắn đã biến thành một con người khác. Từ một thanh niên hiền lành, rụt rè, hắn đã biến thành một tên lưu manh, liều lĩnh, hung dữ, rượu chè say khướt, chửi bới suốt ngày. Nhưng lúc tỉnh cũng như lúc say, trong ý thức và trong tiềm thức, hắn vẫn không bao giờ quên Bá Kiên. Bá Kiến đúng là nỗi ám ảnh của hắn.

Trong suốt thiên truyện, tác giả chỉ miêu tả ba lần Chí Phèo gặp Bá Kiến, sau khi hắn ở tù ra. Lần thứ nhất, sau khi uống rượu say, hắn xách một cái vỏ chai đến cổng nhà Bá Kiến gọi tên tục của lão ra mà chửi. Hắn định đến để gây sự. Gây sự, chửi bới, chống đối một người như Bá Kiến vừa đế  thỏa sự căm giận, vừa có dịp để  lên mặt với những người xung quanh, vừa có thể vòi tiền uống rượu. Với một người như Chí Phèo, một người mà sự liều lĩnh hung dữ là một cách để tự giới thiệu mình, để tồn tại và cũng là để che đậy sự sợ hãi cố hữu, thì không có gì có thể nói trước được về dự định và hành động. Tất cả tùy thuộc vào tình huống cụ thể. Gặp Lí Cường, bị Lí Cường quát mắng, tát tai, hắn rạch mặt, la làng, lăn đùng ra ăn vạ. Nhưng khi Bá Kiến “dịu dàng” chào hỏi, mời mọc, tỏ vẻ ân cần săn sóc, cho tiền, thì hắn lại nguôi ngoai, thích chí, hả hê.

Lần thứ hai, sau khi uống rượu say, hắn lại ngật ngưỡng đến nhà Bá Kiến nói là để đòi nợ. Gặp Bá Kiến, hắn xin đi ở tù, vì “ở tù còn có cơm ăn, còn ở làng ở nước thì không làm gì nên ăn, không mảnh đất cắm dùi”. Và, tất nhiên, kèm theo yêu cầu kì quặc ấy, là những lời dọa dẫm úp mở mà Bá Kiến rất hiểu rõ. Nhưng lần này lão Bá Kiến khôn ranh lại đẩy Chí Phèo đi đòi nợ Đội Tảo cho lão. Lão nghĩ bất kì kết cục nào cũng đều có lợi cho lão. Ngẫu nhiên, Chí Phèo lại đòi được nợ và được Bá Kiến cho mấy sào vườn ở bãi sông cắm thuê của một người làng trước đó. Và cũng từ đó, Chí Phèo bao giờ cũng say, và khi hắn say thì hắn làm bất cứ cái gì người ta sai hắn làm, gây ra bao nỗi khiếp sợ và tai vạ cho dân làng.

Lần thứ ba, Chí Phèo gặp Bá Kiến sau khi bị Thị Nở từ chối không nhận làm vợ hắn. Cùng quẫn, phẫn chí, Chí Phèo uống rượu say, cầm dao đi định “đâm chết cả nhà nó”. Nhưng Chí Phèo lại quên rẽ vào nhà Thị Nở mà lại đi thẳng đến nhà Bá Kiến, đòi được làm người lương thiện, và Chí đã đâm chết Bá Kiến rồi tự sát. Kết thúc này bề ngoài có vẻ ngẫu nhiên, thật ra lại rất tất yếu, bộc lộ rõ tính cách của Chí Phèo, ý đồ tư tưởng nghệ thuật của tác giả. Đây là một kết thúc khiến cho người đọc phải suy nghĩ rất nhiều về thực trạng và mâu thuẫn xã hội, về cuộc sống và bi kịch của đời người.

Câu truyện đã tạo nên một ngã rẽ cho cuộc đời Chí từ khi gặp thị nở. Sau những ngày hạnh phúc ngắn ngủi với thị, Chí càng cảm thấy thêm cay đắng, khổ sở vì thân phận và điều này càng đẩy nhanh Chí đến một hành động tuyệt vọng. Chí không chỉ say, hung dữ, liều lĩnh, gây tội ác, mà còn biết sợ, tính toán, nhận diện được kẻ thù. Chí suy nghĩ, đau khổ về kiếp sống không bình thường, không ra người, không lương thiện của mình. Trong những ngày được hạnh phúc với Thị Nở, Chí cũng biết vui, biết mơ ước, biết buồn, biết ăn năn. Bị Thị Nở từ chối, đối với Chí, là một đòn đau không chịu đựng nổi. Từ kinh nghiệm sống, từ tiềm thức vô thức, Chí cảm nhận tình trạng bé tắc vô vọng của mình có nguyên nhân sâu xa hơn tội ác của Bá Kiến. Giết Bá Kiến cũng không có được sự giải thoát. Và hắn đã tự sát.

Dưới ngòi bút của Nam Cao Chí Phèo không chỉ là hình ảnh những tên cố cùng liều thân hoặc là điển hình, của những người nồng dân lưu manh hóa vì sự áp bức bóc lột của bọn thực dân phong kiến, mà còn thể hiện bi kịch của con người bị tước đoạt quyền sống, quyền làm người, quyền được hưởng hạnh phúc. Cái điều rất nghiêm trang, rất đau lòng, rất tội nghiệp mà Nam Cao đã ghi lại và muốn nhắn gửi cho người đời thông qua một câu chuyện tưởng như chẳng có gì, một số nhân vật dị dạng và một giọng văn pha nhiều tính chất hài hước, nội dung thông điệp đó nhiều thế hệ độc giả đã hiểu và càng đánh giá cao tác giả.

Xây dựng lên những nhân vật tiêu biểu, nhà văn đã dùng những ngôn ngữ của đời sống, ngôn ngữ được quần chúng nhân dân sử dụng hằng ngày, rất phong phú, sinh động, giàu hình ảnh. Có thể nói hơn bất kì một nhà văn nào khác cùng thời, ngôn ngữ Nam Cao cho đến bây giờ vẫn tỏ ra không cũ với thời gian, cả về mặt từ vựng, ngữ nghĩa, cú pháp.

Phải có sự cảm thông sâu sắc với thân phận những người nông dân Nam Cao mới có mới có một tác phẩm giá trị như vậy. Ông đã khắc họa lên bức tranh xã hội với những bọn địa chủ cường hào gian ác, những con người nông dân tội nghiệp, bị chèn ép, bóc lột, không để cho họ một con đường sống.

Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao
5 (100%) 480 đánh giá